Radojica Perišić (Kazanci, 1906 – Razboj kod Bosanske Gradiške, 1945) bio je pravoslavni sveštenik, četnički vojvoda i jedan od organizatora srpskog ustanka u Hercegovini protiv snaga Nezavisne Države Hrvatske (NDH) tokom Drugog svetskog rata. Bio je komandant četničkih jedinica na području Hercegovine, a tokom rata komandovao je Mostarskom i Golijskom brigadom u sastavu Nevesinjskog korpusa Jugoslovenske vojske u otadžbini (JVuO).
U pojedinim izvorima navodi se kao jedan od prvih organizatora oružanog otpora protiv sila Osovine i njihovih saveznika na prostoru okupirane Jugoslavije, odnosno kao čovek koji je u junu 1941. godine pokrenuo ustanak u Hercegovini.
Biografija
Radojica Perišić rođen je 1906. godine u selu Kazanci, u Hercegovini. Po zanimanju je bio pravoslavni sveštenik. Zbog prirode svoje službe obilazio je brojna sela i naselja u Hercegovini i Crnoj Gori, gde je imao kontakte sa lokalnim stanovništvom.
Nakon sloma Kraljevine Jugoslavije u aprilu 1941. godine i proglašenja Nezavisne Države Hrvatske, ustaške vlasti započele su sistematski progon i masovne zločine nad srpskim stanovništvom na teritoriji Hercegovine. Perišić je, prema dostupnim svedočenjima i kasnijim istorijskim zapisima, počeo da okuplja naoružane meštane Golije i Kazanaca, a potom i ljude iz šireg područja Stare Hercegovine.
Ustanak u Hercegovini
Tokom juna 1941. godine Perišić je učestvovao u organizovanju oružanog ustanka protiv vlasti NDH. Ustaniku su se postepeno pridružile druge lokalne grupe, kao i pojedini četnički komandanti iz Hercegovine, među kojima se navodi Milorad M. Popović.
Ustanak u Hercegovini bio je deo šireg talasa oružanog otpora koji je tokom leta 1941. zahvatio različite krajeve okupirane Jugoslavije. Istovremeno su se na prostoru Hercegovine i drugih područja razvijale različite oružane formacije i politički pokreti, što je tokom rata dovelo i do sukoba između četničkih i partizanskih jedinica.
Perišić je tokom rata nastavio da deluje kao četnički komandant na području Hercegovine.
Vojna delatnost
Perišić je bio komandant Mostarske brigade, a potom i Golijske brigade, koja je bila u sastavu Nevesinjskog korpusa JVuO.
Njegove jedinice delovale su na prostoru Hercegovine i okolnih krajeva u složenim ratnim okolnostima, u kojima su se istovremeno odvijale borbe protiv snaga NDH, nemačkih i drugih okupacionih jedinica, kao i sukobi između različitih jugoslovenskih pokreta otpora.
Kao komandant četničkih formacija, Perišić je bio deo strukture JVuO, pokreta koji je predvodio general Dragoljub Mihailović. Četnički pokret je tokom rata prolazio kroz različite faze saradnje i sukoba sa drugim oružanim formacijama, kao i kroz promene odnosa prema okupacionim snagama.
Pogibija
Pred kraj Drugog svetskog rata Perišić se sa delom crnogorskih i hercegovačkih četničkih snaga povlačio prema zapadu.
Poginuo je 1945. godine u selu Razboj, na području Bosne i Hercegovine, tokom završnih borbi i povlačenja četničkih formacija nakon bitke na Lijevče polju.
Lijevče polje bilo je poprište sukoba u martu i aprilu 1945. godine između snaga Nezavisne Države Hrvatske i četničkih jedinica koje su pokušavale da se probiju prema zapadu.
Istorijski značaj
Radojica Perišić ostao je zapamćen prvenstveno po ulozi u organizovanju ranog oružanog otpora na području Hercegovine 1941. godine. U pojedinim srpskim istorijskim i publicističkim izvorima opisuje se kao jedan od prvih ljudi koji su podigli ustanak protiv fašističkog okupatora u Evropi.
Takve tvrdnje, međutim, treba posmatrati u širem istorijskom kontekstu. Oružani otpor protiv sila Osovine i njihovih saveznika tokom 1941. godine izbijao je na više mesta u Evropi, dok je na prostoru Jugoslavije tokom leta iste godine došlo do više paralelnih ustaničkih pokreta. Zbog toga se prvenstvo pojedinačnih ustanika ili grupa u istorijskoj literaturi različito tumači.
Perišićeva biografija vezana je za istoriju srpskog stanovništva Hercegovine, četničkog pokreta i složenih oružanih sukoba koji su na prostoru Bosne i Hercegovine počeli već tokom prve godine Drugog svetskog rata.
